އީރާނުގެ ތެހެރާން - މުޅި އީރާނުގައި ކުރިއަށްދިޔަ ސަރުކާރާ ދެކޮޅު މުޒާހަރާތަކުގައި އެތައް ހާސް ބަޔަކު މަރުވި މައްސަލައިގައި، އެ ގައުމުގެ ކުރީގެ ބައެއް އިސްވެރިން ސަރުކާރަށް ވަރަށް ބޮޑަށް ފާޑުވިދާޅުވެ ބަޔާންތައް ނެރުއްވައިފިއެވެ. މީގެ ތެރޭގައި މިހާރު ޖަލުގައި ތިއްބެވި ބޭފުޅުންނާއި ގޭބަންދުގައި ތިއްބެވި ބޭފުޅުންވެސް ހިމެނެއެވެ. މި ބަޔާންތަކާ ގުޅިގެން ސަރުކާރަށް ތާއީދުކުރާ ހަރުކަށި ފިކުރުގެ ފަރާތްތަކުން ދަނީ އެ ބޭފުޅުންނަށް އިންޒާރުތައް ދެމުންނެވެ.

އީރާނު ސަރުކާރުން ހާމަކޮށްފައިވާ ގޮތުގައި، މި މުޒާހަރާތަކުގައި މަރުވެފައިވަނީ 3،117 މީހުންނެވެ. މި މަރުތަކުގެ ފަހަތުގައި ވަނީ ދައުލަތުގެ ސަލާމަތީ ބާރުތައް ކަމަށް ބުނެ، އދ. އާއި އިންސާނީ ހައްގުތަކަށް މަސައްކަތްކުރާ ބައިނަލްއަގުވާމީ ޖަމިއްޔާތަކުން ކުރާ ތުހުމަތުތައް ސަރުކާރުން ވަނީ ދޮގުކޮށްފައެވެ. ގިނަ މަރުތައް ހިނގާފައިވަނީ ޖެނުއަރީ މަހުގެ 8 އަދި 9 ވަނަ ދުވަހުގެ ރޭގަނޑު ކަމަށް ރިޕޯޓުތައް ބުނެއެވެ.

އެމެރިކާގައި ހުންނަ 'ހިއުމަން ރައިޓްސް އެކްޓިވިސްޓްސް ނިއުސް އެޖެންސީ އިން ބުނާ ގޮތުގައި، މިހާތަނަށް 6،854 މީހުން މަރުވެފައިވާކަން އެ ފަރާތަށް ވަނީ ކަށަވަރު ކުރެވިފައެވެ. އަދި އިތުރު 11،280 މައްސަލައެއް އެ އެޖެންސީން ދަނީ ތަހުގީގު ކުރަމުންނެވެ.

"އަހަރުތަކެއް ވަންދެން ހިންގި އަނިޔާވެރިކަމަށްފަހު، މިއީ އެތައް އަހަރަކަށް، ނުވަތަ އެތައް ގަރުނަކަށް ހަނދާން ހުންނާނެ ފަދަ ބޮޑު ކާރިސާއެއް،" 2009 ވަނަ އަހަރުގެ 'ގްރީން މޫވްމަންޓް' އަށް ފަހު ގޭބަންދުގައި ހުންނެވި، އިސްލާހީ ފިކުރުގެ ކުރީގެ ރިޔާސީ ކެންޑިޑޭޓް މީރު ހުސައިން މޫސަވީ ލިޔުއްވާފައިވެއެވެ.

އޭނާގެ ބަޔާނުގައި އިތުރަށް ވިދާޅުވެފައިވަނީ، "މި ނިޒާމު ބޭނުންނުވާ ކަމަށާއި، ތިޔަ ހަދާ އިތުރުފުޅުތައް ގަބޫލުނުކުރާ ކަމަށް ރައްޔިތުން ކިތައް ގޮތަށް ބުނަންޖެހޭ ހެއްޔެވެ؟ ދެން މިކަން ހުއްޓާލާށެވެ. ކަންތައް މިހިސާބުން ނިމުނީއެވެ."

މޫސަވީ ވަނީ ދައުލަތުގެ ސަލާމަތީ ބާރުތަކަށް ބަޑިތައް ބެހެއްޓުމަށްފަހު ވެރިކަމުން އެކަހެރިވުމަށް ގޮވާލައްވާފައެވެ. އެއީ ގައުމުގެ ރައްޔިތުން އަމިއްލައަށް މި ގައުމަށް މިނިވަންކަމާއި ތަނަވަސްކަން ގެނައުމަށް ފުރުސަތު ދިނުމަށެވެ. އަދި އެމެރިކާ އާއި އިޒްރޭލާއެކު ހަނގުރާމައެއްގެ ބިރު އޮތް މި ދަނޑިވަޅުގައި، ބޭރުގެ އެއްވެސް ނުފޫޒެއް ނެތި މިކަންކަން ރައްޔިތުން އަމިއްލައަށް ނިންމުމަށް އޭނާ ބާރުއެޅުއްވިއެވެ.

އޭނާ ވިދާޅުވި ގޮތުގައި އީރާނަށް މިވަގުތު ބޭނުންވަނީ ގާނޫނު އަސާސީއާ މެދު ރައްޔިތުންގެ ފެންނަނުފެންނަ ވޯޓަކަށް ދިއުމަށާއި، ސުލްހަވެރި އަދި ޑިމޮކްރެޓިކް ނިޒާމެއްގެ ތެރެއިން ވެރިކަމުގެ ބާރުތައް ބަދަލުވުމުގެ މަގު ފަހިވުމަށެވެ. މޫސަވީގެ މި ބަޔާނަށް، އީރާނުގެ އެތެރެއާއި ބޭރުގައި ހަރަކާތްތެރިވާ 400 އަށްވުރެ ގިނަ އެކްޓިވިސްޓުން ވަނީ ތާއީދުކޮށްފައެވެ.

މިހާރު ޖަލުގައި ހުންނެވި އީރާނުގެ ކުރީގެ އިސްލާހީ ފިކުރުގެ ސިޔާސީ ލީޑަރެއް ކަމަށްވާ މުސްތަފާ ތާޖުޒާދާ ވިދާޅުވީ، ދީނީ އިލްމުވެރިންގެ ބެލެނިވެރިކަމުގެ ދަށުން ހިންގާ ނާކާމިޔާބު ވެރިކަމުގެ ސަބަބުން އީރާނުގެ ރައްޔިތުންނަށް ކުރިމަތިވެފައިވާ ނިކަމެތި ހާލަތުން ގައުމު ސަލާމަތްވާން ޖެހޭ ކަމަށެވެ. ވޭތުވެދިޔަ ހަފުތާގައި ޖަލުން ނެރުއްވި ކުރު ބަޔާނެއްގައި އޭނާ ވިދާޅުވީ، މިއީ ހުރިހާ ރައްޔިތުންނާއި ސިޔާސީ ހަރަކާތްތެރިންގެ ކެތްތެރިކަމާއި، ހިކުމަތްތެރިކަމާއި، ޒިންމާދާރުކަމުގެ މައްޗަށް ބިނާވެފައިވާ ކަމެއް ކަމަށެވެ. އަދި މިދިޔަ މަހު މުޒާހަރާގެ ބައިވެރިންނާ ދެކޮޅަށް ހިންގާފައިވާ "ލާއިންސާނީ އަމަލުތަކުގެ" ހަގީގަތް ހޯދުމަށް މިނިވަން ތަހުގީގީ މިޝަނެއް އުފެއްދުމަށްވެސް އޭނާ ގޮވާލެއްވިއެވެ.

ކުރީގެ އެހެން ބައެއް އިސް ފަރާތްތަކުންވެސް އީރާނުގެ މިހާރުގެ މިސްރާބަށް ވަރަށް ބޮޑަށް ފާޑުވިދާޅުވެފައިވެއެވެ. ނަމަވެސް، އިސްލާމީ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ވެރިކަން މުޅިން އުވާލުމަށް ގޮވާލުމުން އެ ބޭފުޅުން ވަނީ ދުރުހެލިވެފައެވެ. އަލުން ވެރިކަމަށް ވަޑައިގަތުމުގެ ޝައުގުވެރިކަން ހުންނެވި ކަމަށް ގިނަ ބަޔަކު ގަބޫލުކުރާ ކުރީގެ ރައީސް ހަސަން ރޫހާނީ، ވޭތުވެދިޔަ ހަފުތާގައި ކުރީގެ ވަޒީރުންނާއި އަރިސް ބޭފުޅުންނާ ބައްދަލުކުރައްވައި ދެއްވި ތަގުރީރެއްގައި ވިދާޅުވީ، ގައުމަށް ބޭނުންވަނީ ކުދިކުދި ބަދަލުތަކެއް ނޫން ކަމަށާއި، ބޭނުންވަނީ "ބޮޑެތި އިސްލާހުތަކެއް" ކަމަށެވެ.

1997 އިން 2005 އަށް ރައީސްކަން ކުރެއްވި އިސްލާހީ ފިކުރުގެ މުހައްމަދު ޚާތަމީގެ ރޫހު ހުރީ ތަންކޮޅެއް މަޑުމައިތިރިކޮށެވެ. އޭނާ ވިދާޅުވި ގޮތުގައި، ހިންގާފައިވާ އަނިޔާވެރި އަމަލުތަކުގެ ސަބަބުން މުޒާހަރާތަކުގެ މަގު އޮޅި، ގައުމުގެ ކަންކަން ރަނގަޅު ކުރުމަށް ކުރެވެން އޮތް "މަޝްވަރާގެ ދޮރުތަކަށް" ވަނީ ހުރަސް އެޅިފައެވެ.

މީގެ އިތުރުން، އީރާނުގެ ސިޔާސީ މައިދާނުގައި ފާހަގަކޮށްލެވޭ، ކުރިންވެސް ޖަލަށްލެވުނު ތިން ބޭފުޅަކު، ވޭތުވެދިޔަ ހަފުތާގައި ސަލާމަތީ ބާރުތަކުން އަލުން ހައްޔަރުކޮށް ޖަލަށް ގެންގޮސްފައިވެއެވެ.